Blog 2.2: De ontdekking van het zeefdrukken

Als laatste onderdeel van deze blogpost wil ik graag meer vertellen over het zeefdrukken op het Grafisch Atelier. Ik heb tijdens deze stage ontdekt dat ik dit ontzettend leuk vind om te doen en er dus ook graag verder in wil ontwikkelen. Ik heb vorig schooljaar al eens gezeefdrukt, maar heb toen niet zelf het zeefraam klaar moeten maken, wat ik op deze stage wel heb geleerd.

In mijn vorige blogpost verteld ik over hoe ik een digitaal ontwerp had gemaakt van de letteronderdelen met behulp van het lettertype 'Qunz' van Martijn, mijn praktijkopleider.

In deze blogpost wil ik vertellen en laten zien hoe ik deze letters in een ontwerp voor het zeefdrukken heb veranderd en hoe het zeefdrukproces te werk gaat.

B1-K1-W1: Bespreekt de opdracht

Aan het begin van mijn stage, na het maken van het digitale ontwerp over de letteronderdelen, stelde Martijn voor dat ik dit ontwerp ook analoog zou kunnen verwerken. We besproken dat ik dit zou doen door middel van zeefdrukken. Zo is het idee van deze opdracht eigenlijk ontstaan.

B1-K1-W2: Maakt een planning

Het maken van een planning als het aankomt op zeefdrukken is best uniek. Een precieze tijdsplanning qua welke dag je op welk tijdstip iets gaat doen is niet het geval. Wel kan je van tevoren inplannen wanneer je werkt aan elk onderdeel van het ontwerp tot aan het zeefdrukken zelf. Zo ben ik eerst een middag bezig geweest met het digitaal ontwerpen van het zeefdruk ontwerp. Ik besloot om de volgende ochtend het zeefraam voor te bereiden en de middag die daarop volgt echt te gaan drukken. Ook heb ik gekeken of het een dag was waarop Martijn ook de mogelijkheid zou hebben om mij uit te leggen hoe het allemaal in zijn werk gaat, maar ik ben heel dankbaar dat hij bijna altijd de tijd neemt om mij en de andere stagiair, Melina, te helpen.

B1-K1-W4: Maakt een concept

Bij het creëren van het concept ben ik gaan nadenken over wat ik wel in het ontwerp voor het zeefdrukken kan verwerken uit mijn originele, digitale ontwerp en wat niet. Omdat zeefdrukken natuurlijk anders is dan het uitprinten van een ontwerpen via de printer moet hier rekening mee gehouden worden. Ook omdat het de eerste keer zou zijn dat ik het zeefraam zou voorbereiden, wilde ik geen kleine details meewerken in mijn ontwerp. Ik moest dus goed denken wat ik wel wilde zeefdrukken aan het originele ontwerp en wat niet. Ook bleef ik goed nadenken over het concept dat ik had bedacht voor het digitale ontwerp. Daarin hield ik mij vast aan de vrolijke kleuren die ook bij Lego passen en ook in dat digitale ontwerp had verwerkt.

B1-K1-W5: Maakt een ontwerp

Toen ik met Martijn de opdracht aan het bespreken was, besloten wij al snel dat het ontwerp uit meerdere kleuren zou moeten bestaan. Dus ik wist voor ik het ontwerp ging maken al dat ik al meerdere bestanden moest hebben om te printen. Elke kleur moet namelijk een apart ontwerp zijn wanneer je gaat zeefdrukken. Zoals ik al zei toen ik aan het nadenken was over het concept, moest ik gaan beslissen welke aspecten van het digitale ontwerp ik wel wilde gaan zeefdrukken en wat niet, omdat kleine dingen in een ontwerp vaak lastig zijn om te zeefdrukken, en helemaal als je een beginner bent. Ik besloot daarom om alleen de letters te gaan zeefdrukken en niet de onderdelen erbij, omdat de pijlen die de onderdelen en de letters verbinden en de onderdelen zelf heel klein zijn. Het kan gebeuren bij het zeefdrukken dat deze inkt uitloopt en de tekst dan niet meer duidelijk te lezen is. Om het geheugen even op te frissen is hier mijn digitale ontwerp nog een keer:

Ik wilde dus, omdat dit vooral oefenen was met het zeefdrukken, alleen de grote letters van het 'Qunz' lettertype in het ontwerp voor het zeefraam verwerken.

Omdat ik dan twee verschillende kleuren heb, de achtergrond en de letters zelf, moest ik ook twee verschillende ontwerpen maken.

Martijn vertelde mij dat het ontwerp dat je maakt zwart-wit moet zijn. De kleuren worden namelijk pas toegevoegd wanneer je echt gaat zeefdrukken. Het ontwerp dat nu gemaakt wordt is het ontwerp dat belicht zal worden op het zeefraam. Daarbij vertelde hij mij ook dat hetgeen in het ontwerp dat zwart is op het zeefraam zal komen te staan. Omdat ik twee aparte ontwerpen moest hebben voor de achtergrond en de letters zelf, moest ik dus een ontwerp hebben waarbij de achtergrond zwart is en de letters wit en andersom.

Ik heb daarom het bestand van mijn digitale ontwerp geopend en opnieuw opgeslagen, om deze te kunnen veranderen in het zwart-wit en de letteronderdelen te kunnen verwijderen. Dit is hoe deze ontwerpen eruit kwamen te zien:

Op het bovenstaande ontwerp is de achtergrond zwart en de letters wit. Dit betekent dat dit het ontwerp is waarvan de gekleurde achtergrond gedrukt zal worden tijdens het zeefdrukken.

De plastic laag is op de letters gebleven, maar dit effect zal niet naar voren komen tijdens het zeefdrukken, omdat de verf waarmee je drukt natuurlijk zijn eigen textuur heeft en geen digitale textuur naar voren kan laten komen.

Op het bovenstaande, tweede, ontwerp is te zien dat de achtergrond juist wit is en de letters zwart. Wat betekent dat dit het ontwerp is waarvan de gekleurde letters gedrukt zullen worden tijdens het zeefdrukken.

Toen ik aan Martijn vroeg of hij mij wilde uitleggen hoe ik deze bestanden moest printen, vertelde hij mij dat het mogelijk interessant kan zijn om een halftoonraster over het ontwerp heen te plaatsen. Dit was mijn eerste introductie met dit effect dat ik nu regelmatig gebruik op mijn ontwerpen, omdat het een ontwerp veel interessanter kan maken. Ik besloot om dit effect toe te voegen op beide ontwerpen.

Ik heb het ontwerp eerst gemaakt in Illustrator, omdat het digitale ontwerp ook in Illustrator is gemaakt. Dit ontwerp heb ik opgeslagen als png, en geopend in Photoshop.

Daarna voeg ik het halftoonraster toe via filter > pixel > kleur halftoon.

Wanneer je het halftoonraster hebt geselecteerd kom je in een menu terecht waar je alle waarden aan kan passen. Hier heb ik mee geëxperimenteerd tot ik op een resultaat uit kwam waar ik tevreden mee was.

Zoals je kan zien ontstaan er allemaal kleine gaatjes in het ontwerp. Deze openingen zullen ook te zien zijn in het ontwerp op het zeefdrukraam, waarbij de verf straks niet overal terecht zal komen.

Na deze bewerkingen was mijn ontwerp voor het belichten van het zeefraam al klaar.

B1-K1-W6: Presenteert het concept en/of ontwerp van de media-uiting

Na aan de slag te zijn gegaan met Martijn zijn tip om een halftoonraster toe te voegen, heb ik het resultaat aan hem laten zien via mijn laptop. We waren allebei enthousiast en ik heb hem gevraagd of hij mij uit wilde leggen hoe ik zo'n ontwerp dan print om mijn zeefraam er mee te kunnen belichten.

B1-K2-W1: Bereidt de realisatie voor

Het voorbereiden van de realisatie was een hele onderneming, zoals altijd bij zeefdrukken. Niet alleen het ontwerp moest op de juiste manier geprint worden, ook het zeefraam moest correct worden voorbereid, wat het meeste werk is.

De eerste stap was het printen van mijn ontwerp, waarbij Martijn mij heeft geholpen omdat het de eerste keer was. Het printen van een zeefdruk ontwerp gaat op film. Dit is een doorzichtig materiaal, zodat het licht erdoor kan gaan wanneer je het zeefraam gaat belichten met dit ontwerp. Het printen van deze film moet met een andere printer gedaan worden dan de printer waarop je digitale ontwerpen print. Ik heb een a3 formaat film gebruikt voor het printen van mijn ontwerp.

Wanneer het ontwerp is geprint, ben ik aan de slag gegaan met het voorbereiden van het zeefraam. Bij elke stap is Martijn aanwezig geweest, omdat ik, zoals ik al zei, dit nog nooit eerder zelf heb gedaan. Als eerst moet het juiste zeefraam gekozen worden. Het zeefraam moest iets groter zijn dan het ontwerp zelf, zodat er ruimte over blijft om ook echt te kunnen drukken.

Na het kiezen van het juiste zeefraam, moet deze worden ontvet, schoongemaakt en gedroogd in een speciaal, verwarmd drooghok. Het drogen van een zeefraam duurt ongeveer tien tot vijftien minuten.

Wanneer het zeefraam droog is, moet deze worden bedekt met foto-emulsie. Dit is een moeilijk werkje, wat heel rustig een beheerst moet gebeuren. De voorkant én achterkant van het zeefraam moet met deze emulsie worden bedekt, dit gebeurd met een holrakel. Wanneer dit is gedaan, moet het zeefraam minimaal twintig moeten terug in het drooghok.

Daarna is het eindelijk tijd om het zeefraam te gaan belichten. Het belichten van een zeefraam gebeurd door middel van UV-licht. Je legt het ontwerp geprint op film met het motief omgekeerd op de buitenzijde. Dat is de zijde waarop het gaas van het zeefraam is geplakt. Het belichten van het ontwerp duurt gemiddeld zo'n één tot twee minuten, afhankelijk van hoe klein de details in het ontwerp zijn. Des te meer kleine details in het ontwerp, des te langer het zeefraam belicht moet worden. Na het belichten spoel je de rest van de foto-emulsie weg, waardoor het ontwerp zal verschijnen op het zeefraam. Dit kan je zien doordat de folie van het zeefraam donkerder is dan het ontwerp zelf. Dan moet het zeefraam weer tien tot vijtien minuten drogen in het drooghok en is de voorbereiding van het zeefraam zelf voltooid.

Uiteraard was het nog wel belangrijk om de kleuren te kiezen waarmee ik wilde gaan werken. Ik heb gekozen voor andere kleuren dan de kleuren in mijn digitale ontwerp, omdat ik wilde kijken hoe het ontwerp er dan uit zal komen te zien en of de kleurrijke en vrolijke sfeer nog steeds bewaard zou kunnen blijven.

B1-K2-W3: Maakt de media-uiting

Dan is het eindelijk zover; het zeefdrukken zelf. Ik was ontzettend enthousiast en vond het ook wel een beetje spannend om te gaan zeefdrukken. Het was namelijk al best lang geleden en ik wilde graag dat het proces goed zou verlopen, wat ook zeker het geval is geweest.

Ik besloot om eerst de achtergrond van het ontwerp te drukken. Dit heb ik gedaan met een oranje kleur.

Als eerst plaats je het zeefraam op een tafel die hier special voor gemaakt is en zorg je dat deze goed vast zit. Hierbij moet je ook zorgen dat het gewicht aan de achterkant van de tafel er wel voor kan zorgen dat het zeefraam omhoog blijft als je dit wil, maar niet zo zwaar dat je het zeefraam naar beneden moet duwen om deze laag te houden.

Daarna plaats je de verf bovenaan het ontwerp en vul je het ontwerp in met deze verf. Doe dit door het raam een beetje omhoog te houden, en zonder te drukken over het ontwerp heen te gaan. Dit, en het drukken zelf, doe je met behulp van een rakel. Een rakel duwt de verf als het ware door de gaatjes van de folie van een zeefdrukraam heen, op het papier dat onder het raam ligt. Hierdoor komt je ontwerp op het papier terecht.

Nadat ik een aantal grote bladen papier heb bedrukt met de achtergrond, doe ik hetzelfde met mijn andere ontwerp, namelijk de letters. De letters heb ik gedrukt in een gele kleur. Ik heb ervoor gekozen om een aantal letters heel precies proberen te drukken en in sommige drukwerken zijn de letters expres over de achtergrond heen gedrukt, om te experimenteren en om een 3D-effect te krijgen.

Na het drukken is het tijd om het zeefraam schoon te maken. Het is belangrijk om alle verf van het zeefraam af te krijgen, anders droogt deze op en is het zeefraam onbruikbaar, wat natuurlijk hartstikke zonde is.

Het schoonmaken wordt gedaan met stripper, en hierna nog met een beetje schoonmaakmiddel om deze stripper er juist weer af te krijgen. Dit doe je met een hogedrukspuit.

Hierboven zijn twee van de eindresultaten te zien van het analoog verwerken van mijn digitale ontwerp voor 'Qunz', door middel van zeefdrukken.

(B1-K2-W4: Levert de media-uiting op)

Net zoals bij mijn eerste onderdeel van deze serie aan blogposts, heb ik niet een echte oplevering omdat dit geen opdracht was wat het Grafisch Atelier zelf zal gaan gebruiken. Ik heb de werken laten drogen en zelf mee naar huis mogen nemen. Ze bevinden zich nu veilig in mijn werkmap waar ik ook mijn andere werken van het Grafisch Atelier in bewaar.

B1-K2-W5: Houdt het (digitaal) archief bij

Ik ben altijd heel netjes als het aankomt op het netjes houden van alle bestanden op mijn laptop. Ook heb ik een harde schijf om te zorgen dat als mijn laptop ooit zal crashen, ik al mijn werk niet kwijt ben geraakt. Zo zien de bestanden voor deze opdracht eruit:

Conclusie

De voornaamste les die ik uit deze opdracht kan halen is, uiteraard, hoe ik zelf mijn zeefraam voor moet bereiden en dat ik mijn vaardigheid in het zeefdrukken heb kunnen ontwikkelen op een heel positieve manier.

Ook heb ik door deze opdracht ontdekt dat ik zeefdrukken super interessant en leuk vind om te doen, dus ik wil hier ook in mijn verdere ontwerp carrière zeker nog veel mee gaan werken.

Tot slot heb ik dankzij Martijn het halftoonraster ontdekt. Ik had hier nog nooit eerder mee gewerkt en, zoals ik al vertelde, maak ik nu veel vaker gebruik van dit effect, ook in persoonlijke ontwerpen. Helemaal wanneer ik ga zeefdrukken gebruik ik dit effect, omdat dit dan een extra effect geeft aan de met verf bedrukte delen van het papier.

Ik wil graag nog twee andere ontwerpen delen die ik ook heb verwerkt in het zeefdrukken.

Het volgende werk dat ik wil laten zien heb is een zeefdruk uit een character design van mij. Ik ben ontzettend blij met het resultaat waardoor ik het ook aan mijn portfolio voor het HKU heb toegevoegd. Misschien wil ik dit werk zelfs gaan verkopen.

Hartstikke bedankt voor het lezen van mijn blogserie. Zoals te lezen is ben ik ontzettend enthousiast over deze stage en ondanks dat ik niet heel veel tijd op het atelier zelf door heb kunnen brengen in verband met het coronavirus ben ik nog steeds veel digitaal aan het leren. Ik ben blij dat ik hier de kans krijg om mij creatief te kunnen ontwikkelen.